Częstochowa



Widok z wieży Jasnej Góry na wschodnią część miasta. Na pierwszym planie Aleja NMP(kliknij w fotografię, aby powiększyć)
Powiększ
Widok z wieży Jasnej Góry na wschodnią część miasta. Na pierwszym planie Aleja NMP
(kliknij w fotografię, aby powiększyć)

Współrzędne: 50°48"00" N 019°07"00" E Geografia

Częstochowa
Herb
Herb Częstochowy Flaga Częstochowy
Dewiza : Częstochowa to dobre miasto
Województwo śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj
Częstochowa
miejska
Założono XI wiek
Prawa miejskie 1356
Prezydent miasta Tadeusz Wrona
Powierzchnia 160 km
Położenie 50° 48" N
19° 07" E
Liczba mieszkańców   ( 2006 )
 - liczba ludności
 - gęstość
 - aglomeracja

248 890
1547 os./km
380 000
Strefa numeracyjna
(do 2005 )
(+48) 34
Kod pocztowy od 42-200 do 42-229, 42-263, 42-271, 42-280, 42-294
Tablice rejestracyjne SC
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie Polski

Częstochowa (wymowa - odsłuchaj , info ) - miasto na prawach powiatu (powiat grodzki) w województwie śląskim , stolica powiatu ziemskiego częstochowskiego . Jest położone nad Wartą , w północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej . W mieście znajduje się kościół i klasztor na Jasnej Górze z uważanym za cudowny obrazem Matki Boskiej Jasnogórskiej - główny ośrodek kultu maryjnego w Polsce. Z tego powodu Częstochowa uznawana jest przez wielu za duchową stolicę Polski.

Chociaż Częstochowa historycznie należy do Małopolski , po ostatniej reformie administracyjnej włączona została do województwa śląskiego. Część lokalnych polityków wspiera utworzenie - wraz z Kielcami, a być może i Radomiem - województwa staropolskiego .

Spis treści

Dane statystyczne

Liczba mieszkańców: 248 890 (2005 r.).

Struktura zawodowa ludności:

Powierzchnia gminy Częstochowa: 160,0 km.

Środowisko naturalne

Częstochowa leży na granicy dwóch Wyżyn: Śląskiej i Krakowsko-Częstochowskiej . Terytorium miasta jest zróżnicowane geologicznie (wierzchnia część to osady polodowcowe: żwiry , piaski , gliny , zaś głębsza to wapienie z okresu górnej jury ).

Rzeki

Nazwa rzeki % długości rzeki na terenie miasta do długości całkowitej
Białka 38%
Brzezinka 63%
Gorzelanka 26%
Konopka 46%
Kucelinka 100%
Sobuczyna 49%
Stradomka 47%
Warta 1,9%

Historia

Mapa z 1839 - zaznaczona Częstochówka, Częstochowa i Nowa Częstochowa
Powiększ
Mapa z 1839 - zaznaczona Częstochówka, Częstochowa i Nowa Częstochowa
Pomnik cara Aleksandra II, który stał przed Jasną Górą w latach 1889-1917
Powiększ
Pomnik cara Aleksandra II, który stał przed Jasną Górą w latach 1889-1917
Ratusz częstochowski na początku XX wieku
Powiększ
Ratusz częstochowski na początku XX wieku
Aktualny wygląd ratusza
Powiększ
Aktualny wygląd ratusza
Stary Rynek
Powiększ
Stary Rynek

Częstochowa powstała w XI wieku . Pierwsza wzmianka pochodzi z 1220 . Nazwa wywodzi się od słowiańskiego imienia Częstoch. W latach 1370 - 1393 Częstochowa stanowiła lenno Władysława Opolczyka , który w 1382 ufundował klasztor paulinów . Prawa miejskie nadano w 1356 , a w 1502 miała miejsce lokacja na prawie magdeburskim .

Klasztor w XVII wieku uczyniono twierdzą, która stawiła opór wojskom szwedzkim podczas Potopu w 1655 . Współczesne badania historyczne, wskazują, że opisy obrony klasztoru z Potopu Henryka Sienkiewicza nie mają wiele wspólnego z faktycznym przebiegiem tego oporu. Liczne najazdy, pożary i plądrowania doprowadziły jednak do upadku miasta. Podczas konfederacji barskiej okolice Częstochowy były jednym z głównych miejsc oporu wojsk konfederackich. W II rozbiorze trafiła się Prusom . Po 1807 włączono ją do Księstwa Warszawskiego , a później Królestwa Kongresowego . Początkowo istniały Stara Częstochowa i Częstochówka (prawa miejskie od 1717 jako Nowa Częstochowa), które zostały połączone 19 sierpnia 1826 . W okresie tym ( 1819 ) został również wytyczony przez inżyniera wojskowego Jana Bernharda najważniejszy trakt miejski Aleja Panny Maryi (obecnie Aleja Najświętszej Maryi Panny ).

W związku z położeniem przy kolei warszawsko-wiedeńskiej (od 17 listopada 1846 ), obecnością złóż rud żelaza (obecnie nie eksploatowane), pokładów wapienia oraz czystych i obfitych w wodę rzek od roku 1870 zaczął w Częstochowie rozwijać się przemysł - metalowy ( Huta Częstochowa , której budowę zainicjował Bernard Hantke), włókienniczy i papierniczy. W 1903 Częstochowa uzyskała kolejowe połączenie z Herbami , a w 1911 z Kielcami . W 1909 w mieście odbyła się wielka Wystawa Rolniczo-Przemysłowa.

Podczas I wojny światowej Częstochowa bez walk 3 sierpnia 1914 została zajęta przez wojska niemieckie. W pierwszych dniach okupacji dokonano mordów w dzielnicy podjasnogórskiej, nałożono na miasto kontrybucje i skazano na deportację do Niemiec wielu mieszkańców. W czasie wojny miasto po raz pierwszy w historii uzyskało samorząd miejski. Częstochowa została wyzwolona 11 listopada 1918 , kiedy to oddziały POW i Straży Obywatelskiej przystąpiły do rozbrajania wycofujących się Niemców. Następnego dnia przemaszerowały częstochowskimi Alejami trzy kompanie Wojska Polskiego pod dowództwem kpt. Ludwikowskiego. Jasna Góra od 26 kwietnia 1915 do 4 listopada 1918 stanowiła enklawę pod okupacją austro-węgierską .

W okresie dwudziestolecia międzywojennego przemysł podupadł. Od 1925 w Częstochowie mieści się siedziba biskupstwa (od 1992 arcybiskupstwa ). Ze względu na rozwój rzemiosła, zwłaszcza pamiątkarskiego, była nazywana "małą Norymbergą ". W 1939 Częstochowa liczyła już 138 tys. mieszkańców, co plasowało ją na 8 miejscu pod względem największych miast Polski.

Podczas II wojny światowej tereny leżące na zachód i południe od Częstochowy zostały włączone do Rzeszy , natomiast samo miasto stało się częścią Generalnego Gubernatorstwa i nosiło nazwę Tschenstochau . Niemcy wkroczyli do miasta 3 września 1939 i już następnego dnia dokonali mordów, które do historii przeszły pod nazwą "krwawego poniedziałku" . W 1940 , w ramach akcji AB , dokonano eksterminacji umysłowych elit miasta. Ponad 40 tys. Żydów znalazło się w częstochowskim getcie i w większości zostało zgładzonych przez Niemców podczas holokaustu . W mieście istniał stalag 367 przeznaczony dla radzieckich i włoskich jeńców wojennych. Po upadku powstania warszawskiego Częstochowa była stolicą Polskiego Państwa Podziemnego . W czasie wojny i bezpośrednio po niej, w rejonie Częstochowy działały silne oddziały partyzanckie, niepodległościowego podziemia. 16 stycznia 1945 bez walk, Częstochowę opuścił garnizon niemiecki a miasto zostało zajęte przez sowieckie oddziały mjr. Siemiona Chochriakowa.

W okresie Polski Ludowej szybka rozbudowa huty, która zyskała imię Bolesława Bieruta (po 1989 r. wróciła do pierwotnej - Huta Częstochowa), spowodowała dynamiczny rozwój miasta. Zainstalowano w nim siedzibę ogólnopolskiego Zjednoczenia Kopalnictwa Rud Żelaza. W latach 1946 - 1950 Częstochowa wchodziła (podobnie jak w okresie międzywojennym) w skład województwa kieleckiego , w latach 1950-1975 województwa katowickiego , a w latach 1975 - 1998 była stolicą województwa częstochowskiego .

Papież Jan Paweł II odwiedził Częstochowę sześciokrotnie: w latach 1979 , 1983 , 1987 , 1991 , 1997 i 1999 . 15 sierpnia 1991 odprawiona z jego udziałem msza św. (kończąca VI Światowe Dni Młodzieży ) zgromadziła 1,5 mln wiernych, a papież od władz miasta otrzymał klucz do jego bram oraz tytuł Honorowego Obywatela (Częstochowa była pierwszym miastem na świecie, od którego przyjął takie wyróżnienie). 26 maja 2006 z wizytą przybył jego następca - Benedykt XVI .

Jako pierwsze miasto w Europie Środkowo-Wschodniej Częstochowa otrzymała Honorową Flagę Rady Europy ( 1993 ) oraz główną nagrodę tej organizacji - Prix de l"Europe ( 1998 ) - za działania na rzecz integracji europejskiej i rozwój współpracy z samorządami miast europejskich.

Podział miasta na dzielnice

  • Błeszno
  • Częstochówka-Parkitka
  • Dźbów
  • Gnaszyn-Kawodrza
  • Grabówka
  • Kiedrzyn
  • Lisiniec
  • Mirów
  • Ostatni Grosz
  • Podjasnogórska
  • Północ
  • Raków
  • Stare Miasto
  • Stradom
  • Śródmieście
  • Trzech Wieszczów
  • Tysiąclecie
  • Wrzosowiak
  • Wyczerpy
  • Zawodzie-Dąbie

Zabytki, atrakcje turystyczne i ruch pątniczy

Jasna Góra
Powiększ
Jasna Góra
Kościół pw. św. Jakuba Apostoła, widok od Alei NMP
Powiększ
Kościół pw. św. Jakuba Apostoła, widok od Alei NMP

Turystyka w Częstochowie związana jest głównie z ruchem pielgrzymkowym do obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej na Jasnej Górze ( ). Sam zespół klasztorny pozostaje zarazem największym, najbardziej prestiżowym i najczęściej odwiedzanym z częstochowskich zabytków.

Częstochowę w 2005 odwiedziło 4,5 mln pielgrzymów , z czego ponad 165 tysięcy przybyło pieszo (dane z biura prasowego Jasnej Góry).

Ciekawa jest także pozostała zabudowa sakralna Częstochowy:

Szczególnie ważnym zabytkiem o charakterze religijnym jest cmentarz żydowski w dzielnicy Zawodzie .

Interesująca jest także XIX-wieczna zabudowa ulicy 7 Kamienic oraz rezerwat archeologiczny kultury łużyckiej w dzielnicy Raków.

Działalność muzealną prowadzi głównie Jasna Góra i Muzeum Częstochowskie ( ). Do pozostałych instytucji muzealnych Częstochowy należą:

Wycieczki po Częstochowie łączone są często ze zwiedzaniem Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej . W mieście rozpoczynają bieg: czerwony Szlak Orlich Gniazd , czerwony Szlak Jury Wieluńskiej oraz zielony Szlak Walk 7. Dywizji Piechoty .

Komunikacja

Plac Rady Europy i dworzec Częstochowa Osobowa
Powiększ
Plac Rady Europy i dworzec Częstochowa Osobowa
Droga krajowa nr 1 w częstochowskiej dzielnicy Ostatni Grosz
Powiększ
Droga krajowa nr 1 w częstochowskiej dzielnicy Ostatni Grosz

Częstochowę przecina sieć dróg krajowych: dwujezdniowa droga krajowa nr 1 Gdańsk - Cieszyn (ta jej część, która stanowi odcinek tzw. gierkówki ), DK46 Kłodzko - Szczekociny oraz DK43 (do Wielunia ) i DK91 (do Piotrkowa Trybunalskiego ), które umożliwiają komunikację samochodową z największymi miastami Polski. W przyszłości przez północne i zachodnie obrzeża miasta przebiegać będzie autostrada A1 .

Przez miasto przebiegają linie kolejowe : Lubliniec - Kielce (tzw. Kolej lubliniecko-kielecka ) oraz Warszawa Centralna - Katowice (dawna kolej warszawsko-wiedeńska ) wraz z odgałęzieniem do stacji Chorzew Siemkowice , które łączy miasto z magistralą węglową .

Pasażerska komunikacja kolejowa obsługiwana jest przez stacje Częstochowa Gnaszyn, Częstochowa Raków, Częstochowa Stradom, Częstochowa Aniołów oraz w największym stopniu przez nowoczesny - otwarty po przebudowie w 1996 - dworzec Częstochowa Osobowa (dawniej Częstochowa Główna) mieszczący się w samym centrum miasta (między al. Wolności a ul. J. Piłsudskiego).

Przy al. Wolności znajduje się także dworzec PKS .

Komunikacja miejska

Komunikację miejską i podmiejską obsługuje głównie Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Częstochowie Sp. z o.o. Prowadzi ono przewóz na dwóch liniach tramwajowych (kursujących na jednej trasie) oraz 37 autobusowych obejmujących swoim zasięgiem właściwie większość miasta oraz niektóre pobliskie miejscowości (linie podmiejskie).

Rzadko spotykaną w innych miastach praktyką jest kontrola biletów dokonywana przez kierowców autobusów na mniejszych przystankach. Pasażerów autobusów obowiązuje zasada wsiadania przednimi drzwiami. Nocną komunikację miejską obsługują jedynie tramwaje.

Na trasie Lisiniec - Zawodzie usługi przewozowe busikami oferuje firma Mazan-Bus. Bus Express obsługuje trasę z ul. Makuszyńskiego do Urzędu Stanu Cywilnego, a A-busik - z podczęstochowskiej Blachowni do dzielnicy Mirów .

Darmową komunikację do supermarketów Tesco i Auchan zapewnia firma Biesy oraz PKS Myszków.

Przejazdy na terenie miasta oferuje także PKS Częstochowa.

Kultura

Gmach Filharmonii Częstochowskiej
Powiększ
Gmach Filharmonii Częstochowskiej
Budynek Teatru im. Adama Mickiewicza
Powiększ
Budynek Teatru im. Adama Mickiewicza

Do najważniejszych instytucji kulturalnych Częstochowy należy Filharmonia ( ) i Teatr Dramatyczny ( ). Z kulturalną działalnością związany jest także Ośrodek Promocji Kultury "Gaude Mater" ( ), który jest głównym organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej "Gaude Mater" . Spektakle i inne imprezy kulturalne odbywają się także w Teatrze From Poland ( ).

W mieście działa także od 1991 kino studyjne Ośrodka Kultury Filmowej ( ), a także - po kilkuletniej przerwie, uruchomione w grudniu 2004 roku - kino Cinema City "Wolność" ( ).

Na terenie Częstochowy działają również prężnie liczne chóry żeńskie, męskie oraz mieszane. Najstarszym jest Rzemieślniczy Chór Męski " Pochodnia ". Do innych należą: Chór Akademicki Politechniki Częstochowskiej " Collegium Cantorum " oraz Chór Archikatedry pw. Św. Rodziny "Basilica Cantans". Chóry te zdobywały liczne nagrody na festiwalach krajowych oraz zagranicznych.

Miejska Galeria Sztuki ( ) zajmuje się wystawianiem malarstwa, rzeźby, grafik i fotografii - kładąc szczególny nacisk na dzieła współczesne. Szczególnie znana jest wystawa prac Zdzisława Beksińskiego , która w 2006 roku przekształciła się w stałe Muzeum Zdzisława Beksińskiego. Wystawianiem i kolekcjonowaniem dzieł plastycznych zajmuje się również Muzeum Częstochowskie oraz szereg małych prywatnych galerii, m.in. Muzeum Wyobraźni Tomasza Sętowskiego i Galeria Lonty Petry .

Nietypowym pomysłem jest organizowana od 2004 Noc kulturalna , której celem jest zachęcenie mieszkańców Częstochowy do uczestnictwa w imprezach kulturalnych.

W Częstochowie działa Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Jacka Malczewskiego ( ) oraz Zespół Szkół Muzycznych im. Marcina Żebrowskiego ( ). Na terenie miasta istnieje także kilka ognisk muzycznych dla dzieci i młodzieży oraz Społeczna Szkoła Baletowa .

Prężną działalność prowadzi Młodzieżowy Dom Kultury ( ) oraz Regionalny Ośrodek Kultury ( ), organizujący wiele cyklicznych imprez, m.in. Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Haliny Poświatowskiej .

Edukacja

Uczelnie wyższe

Wyższe uczelnie w Częstochowie

Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Wydział Pedagogiczny
Powiększ
Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Wydział Pedagogiczny
Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie (poprzednio Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie)
http://www.ajd.czest.pl/
Akademia Polonijna (poprzednio Wyższa Szkoła Języków Obcych i Ekonomii)
http://www.ap.edu.pl/
Politechnika Częstochowska
http://www.pcz.pl/
Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Turystyki
http://www.wshit.edu.pl/
Wyższa Szkoła Lingwistyczna w Częstochowie
http://www.wsl.edu.pl/
Wyższa Szkoła Zarządzania
http://www.wsz.edu.pl/
Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Częstochowskiej
http://www.adiec.czest.niedziela.pl/wsd/
Centralna Szkoła Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie
http://www.cspsp.pl


Szkoły średnie

Towarzystwa naukowe

Sport

Mass media

W Częstochowie codziennie ukazuje się lokalny dodatek Gazety Wyborczej (od 1991 ) oraz Życie Częstochowskie , kontynuacja Życia Częstochowy , wychodzącej od 1947 mutacji Życia Warszawy . Co tydzień wydawane są Gazeta Częstochowska (od 1956 ) oraz Częstochowski Tygodnik Regionalny "7 Dni" . W mieście ukazują się ponadto: ogólnopolski tygodnik katolicki " Niedziela ", kilka pism kulturalnych (m.in.: kwartalnik "Aleje 3", "Bulion") oraz " Ziemia Częstochowska ". Znajduje się też tu oddział " Dziennika Zachodniego ".

W eterze nadają: Radio C. (należące do sieci Złote Przeboje ), Radio Jasna Góra oraz Archidiecezjalna Katolicka Rozgłośnia Radiowa "Fiat" . Swoją siedzibę w Częstochowie ma redakcja Polskiego Radia Katowice . W latach 1995 - 2001 w mieście lokalną redakcję posiadało radio RMF FM . W 2006 stacja RMF MAXXX (emitująca w tzw. rozszczepieniach lokalnych wiadomości z Częstochowy) zastąpiła istniejące od 1995 miejscowe Radio Fon.

Częstochowa nie posiada telewizji z prawdziwego zdarzenia. Mieszkańcy dzielnicy Tysiąclecie mają dostęp do miejskiej telewizji "Orion". W mieście istnieje ponadto lokalna redakcja TVP 3 Katowice .

W internecie działa kilka miejskich portali informacyjnych:

Parlamentarzyści

W wyborach parlamentarnych 2005 w okręgu częstochowskim (Częstochowa oraz powiaty: częstochowski , lubliniecki , myszkowski , kłobucki ) wybrani zostali:

do Sejmu V kadencji:

do Senatu VI kadencji, po powtórzonych wyborach 22 stycznia 2006 :

Miasta partnerskie

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Szukaj informacji na ten temat w projektach siostrzanych Wikipedii :
Grafiki i media na Commons
Wiadomości na Wikinews
Wikiźródła
Zobacz w Wikiźródłach teksty relacji Feliksa Dzierżyńskiego ze strajku powszechnego w Częstochowie (1905)

Literatura

Źródło: " http://pl.wikipedia.org/wiki/Cz%C4%99stochowa "

Ostatnia Zmiana : 2006-11-07 12:33:09.94661